آشنایی با سبک‌های فرزندپروری – رویکرد مستبدانه (Authoritarian Parenting)

والدین مستبد

به صورت کلی، والدین مستبد به پدر یا مادرهایی گفته می‌­شود که خواسته‌­های بسیاری از فرزندانشان دارند، اما پاسخگویی بسیار کمی در مقابل آن­ها از خود نشان می‌­دهند (درواقع حتی همین پاسخگویی اندک آن­ها نیز عمدتاً با رفتارهای منفی همراه است). بامریند معتقد است که چنین والدینی توقع دارند فرزندانشان از دنیای قوانین وضع‌شده توسط آن­ها بدون هیچ­‌گونه چون‌وچرایی اطاعت کنند؛ چراکه شیفته‌­ی اطاعت و منزلت­‌گرایی هستند و دلیل اعتقادشان به تنبه این است که مایل و قادر به توضیح چرایی کارهایشان نیستند. بر همین اساس در این مقاله قصد داریم تا با دقت بیشتری نسبت به بررسی این رویکرد اقدام نماییم و پیامدهای آن را بر روی فرزندانمان بیان کنیم.

8 ویژگی­‌ والدین مستبد

بامریند عقیده داشت که مهم­ترین نقش والدین در برابر کودکانشان، معاشرت با آن­ها و ترسیم ارزش­‌ها و فرهنگ‌­های پسندیده برایشان است. اما دستیابی به چنین هدفی را نمی­‌توان در قالب یک روش مشخص دیکته نمود؛ چراکه همین ارزش­‌ها و فرهنگ‌­های متفاوت، می‌­توانند موجب تفاوت در روش‌­های تربیتی فرزندانمان شوند. در میان تمامی روش­‌های تربیتی، سبک استبدادی محدودکننده‌ترین و کنترل‌کننده‌ترین روش ممکن است. در حقیقت در این روش والدین به‌­جای اینکه بر روی آموزش مهارت­‌های خودکنترلی و خود مراقبتی به فرزندانشان متمرکز شوند، سعی می­‌کنند تا با ابزار اقتدار، راه درست را به آن­ها نشان دهند. بنابراین عموماً به­‌جای پاداش دادن به رفتارهای مثبت فرزندانشان، تنها بر روی مجازات رفتارهای ناپسندشان تمرکز کرده و درست در جهت مخالفِ مفاهیم کارآمد تربیتی (نظیر نظم مؤثر) حرکت می‌­کنند. اما سؤال اصلی اینجا است که چگونه می­‌توانیم متوجه شویم ما والدینی مستبد به‌حساب می­‌آییم یا نه؟ بر همین اساس در ادامه و به‌صورت خلاصه هشت ویژگی اصلی چنین پدرها و مادرهایی ارائه شده است.

  • همواره از فرزندانشان طلب‌کار هستند

والدین مستبد معمولاً قوانین زیادی را برای فرزندانشان وضع کرده و تقریباً در همه­‌ی جنبه­‌های زندگی آن­ها نظارت و مداخله می‌­کنند. علاوه‌­براین بسیاری قوانین نانوشته هم وجود دارد که آن‌ها انتظار دارند فرزندانشان بدون هیچ نقصی از این قوانین پیروی کنند و در صورت اشتباه، پاسخی سخت به آن­‌ها خواهند داد. در حقیقت چنین والدینی با بیان نکردن این قوانین (و یا به عبارتی ساختنشان در همان لحظه)، سعی دارند تا فرزندان خود را همواره در مشتشان نگاه دارند.

  • معمولاً سرد و خشن به نظر می­‌رسند

والدین مستبد عموماً سرد و خشن به نظر می­‌رسند و بیش از اینکه به تشویق فرزندانشان بپردازند، مشغول دعوا کردن آن­ها و شکایت از رفتارهایشان هستند. آن­ها عقیده دارند که یادگیری رفتار صحیح بسیار ارزشمند­تر از بازی کردن است و از فرزندانشان انتظار دارند بدون هیچ‌گونه سروصدا و اذیتی در خانه فعالیت نمایند.

  • دلیل تنبیه و مجازات فرزندانشان را بیان نمی­‌کنند

والدین مستبد مشکلی برای استفاده از تنبیه بدنی فرزندانشان نداشته و این کار را امری ناپسند نمی‌­دانند (اغلب آن­‌ها را کتک می­زنند). همچنین آن­ها به‌جای آنکه فرزندانشان را با توصیه­‌های مثبت به سمت رفتار صحیح سوق دهند، در مقابل اشتباهاتشان واکنش­‌های تند و سریعی از خود نشان داده و بدین­‌صورت سعی در اصلاح آن­ها دارند.

  • ندادن فرصت انتخاب

والدین مستبد به کودکان و نوجوانان خود حق و فرصت انتخاب نمی‌­دهند؛ چراکه عقیده دارند قوانین باید تنها از جانب آن­ها وضع شده و راه رسیدن به کمال همان است که آن­ها می­‌گویند. در چنین خانواده‌­هایی معمولاً فضای کمی برای گفت‌­وگو وجود دارد و چنین والدینی به‌ندرت به فرزندانشان اجازه­‌ی انتخاب و مذاکره می­‌دهند (مگر اینکه بخواهند آن­ها را با انتخابشان تنبیه کنند!).

  • آن­ها معمولاً با فرزندانشان بی‌­حوصله رفتار می­‌کنند

والدین مستبد از فرزندانشان انتظار دارند که همه‌چیز را بدانند. درواقع آن­ها معمولاً از صبر کافی برای توضیح کار درست و غلط به فرزندانشان برخوردار نبوده و دلیلی نمی­‌بینند تا وقت و انرژی خود را صرف چنین موضوعاتی کنند.

  • نسبت به فرزندانشان بی­‌اعتماد هستند

والدین مستبد معمولاً به فرزندانشان بی‌­اعتماد هستند و باور دارند که آن­ها نمی­‌توانند انتخاب درستی داشته باشند. بنابراین چنین تفکری باعث می‌­شود که آن­ها به کودکان و نوجوانانشان آزادی لازم را نداده و آن­ها فرصتی برای بروز خودشان پیدا نکنند. چنین والدینی معمولاً به‌جای اینکه با فرزندانشان در مشکلات همراهی کنند و مهارت حل مسئله را به آن­ها یاد دهند، ترجیح می­‌دهند که مسائل را خودشان برای فرزندانشان حل کنند.

  • اهل گفت­‌وگو نیستند

والدین مستبد به دنیای خاکستری اعتقاد نداشته و ازنظر آن­ها مسائل یا سفید است و یا سیاه. درواقع آن­ها در روابط خود به بازی برد-برد اعتقادی ندارند و این موضوع باعث می­‌شود تا فرصتی برای گفت‌­وگو و مصالحه در مقابلشان وجود نداشته باشد.

  • استفاده‌­ی ابزاری از مفهوم شرم

والدین مستبد رویکردی انتقادی نسبت به مسائل دارند و معمولاً از تاکتیک شرمساری به‌عنوان ابزاری برای مجبور کردن فرزندانشان به پیروی از قوانین استفاده می‌­کنند. استفاده از عباراتی نظیر «چرا همیشه همین کار را می‌­کنی؟»، «چند بار باید این موضوع را برایت توضیح دهم؟» و یا «چرا نمی­‌توانی کاری را درست انجام دهی؟» همگی از نشانه­‌های رویکرد مستبدانه به‌حساب می‌­آیند. درواقع والدین مسیتد با استفاده از چنین عباراتی تلاش می­‌کنند تا با برانگیختن احساس شرمساری در فرزندانشان، به آن­ها انگیزه­‌ی انجام کار درست را بدهند؛ اما نمی­‌دانند که با این کار مشغول تخریب اعتمادبه‌نفس‌شان هستند.

والدین مستبد

پیامدهای اتخاذ رویکر مستبدانه

پیامدهای اتخاذ چنین رویکردی بر روی کودکان و نوجوانان بسیار سنگین است. بررسی­‌ها نشان می‌­دهند فرزندانی که والدینی مستبد داشته‌­اند، در مقایسه با سایر هم­سالان خود از مشکلات بیشتری درزمینه‌ی مهارت­‌های اجتماعی و مسائل تحصیلی رنج می‌­برند. علاو‌ه‌­براین آن­ها

  • تصور می­‌کنند که برای کسب عشق و محبت باید تن به اطاعت محض دهند
  • در مقایسه با همسالانشان رفتارهای تهاجمی بیشتری از خود نشان می­‌دهند
  • در ارتباطات اجتماعی­‌شان با ترس یا خجالت رفتار می­‌کنند
  • عزت‌نفس و اعتمادبه‌نفس کمی دارند
  • خودشان را فاقد صلاحیت­‌های لازم می­‌دانند؛ بنابراین در تصمیم­‌گیری­‌های اجتماعی مشکل‌دارند
  • به‌راحتی با هر شرایطی سازگار می­‌شوند اما درعین‌حال از افسردگی و اضطراب رنج می‌­برند
  • ازآنجایی‌که با مفهوم تجربه و کشف غریبه­‌اند اکثراً فاقد مهارت­‌های خودکنترلی و خودمدیریتی هستند
  • به دلیل رشد در خانواده‌­هایی مستبد، در پیروی از قوانین تبحر دارند اما فاقد انضباط شخصی هستند

اگرچه متخصصین و کارشناسان علوم تربیتی عقیده دارند که وجود قوانین و مرزها برای رشد و تربیت فرزندانمان ضروری است؛ اما آن­ها هشدار می­‌دهند که داشتن رویکرد مستبدانه­ خطرات بسیاری را برای فرزندانمان به همراه خواهد داشت. درواقع آن­ها عقیده دارند چنین رویکردی برای فرزندانمان بیشتر شبیه نوعی مجازات بوده و آن­ها را از درک مفاهیمی نظیر عشق و فداکاری محروم می­‌کند.

برگرفته از مقاله‌ی Characteristics of Authoritarian Parenting

دیدگاه‌ها

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *